Thế nào là một khu đô thị và đâu là những yếu tố then chốt để nhận diện? Bài viết sẽ đi sâu vào các tiêu chí phân loại khu đô thị tại Việt Nam, giúp bạn có cái nhìn tổng quan và cập nhật, cùng NHATO Review khám phá thêm những thông tin hữu ích về quy hoạch và phát triển đô thị.
Khu Đô Thị Là Gì?
Khái niệm khu đô thị đã tồn tại ở Việt Nam từ lâu. Thống kê cho thấy, vào những năm 1990, cả nước có khoảng 500 khu đô thị, con số này đã tăng lên 795 vào năm 2016 khi tỷ lệ đô thị hóa đạt 35,2%. Hiện nay, Hà Nội và TP.HCM là hai đô thị có tốc độ phát triển nhanh nhất cả nước.Theo Quy chuẩn Xây dựng Việt Nam (QCXDVN) 01:2008/BXD về quy hoạch xây dựng, khu đô thị được định nghĩa là: “Khu vực xây dựng một hay nhiều khu chức năng của đô thị, được giới hạn bởi các ranh giới tự nhiên, ranh giới nhân tạo hoặc các đường chính đô thị. Khu đô thị bao gồm: các đơn vị ở; các công trình dịch vụ cho bản thân khu đô thị đó; có thể có các công trình dịch vụ chung của toàn đô thị hoặc cấp vùng”. Trong đó, đơn vị ở là một khu chức năng bao gồm các nhóm nhà ở, công trình dịch vụ cấp đơn vị, không gian cây xanh, sân chơi, đường giao thông nội bộ và bãi đỗ xe phục vụ trong đơn vị đó.
Khu đô thị Vinhomes Central Park (Bình Thạnh, TP.HCM).
Đặc Điểm Cơ Bản Của Một Khu Đô Thị
Để được phân loại là khu đô thị tại Việt Nam, một đơn vị hành chính cần đáp ứng các tiêu chuẩn cơ bản sau:
- Dân số tối thiểu phải đạt 20.000 người.
- Ít nhất 40% dân số phải hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp.
- Có cơ sở hạ tầng và dịch vụ công cộng được đầu tư phát triển ở mức độ phù hợp.
- Mật độ dân số và mật độ xây dựng phải cao hơn đáng kể so với các vùng sản xuất nông nghiệp lân cận.
Trên thực tế, khu đô thị thường được hiểu là những khu vực có hạ tầng và cảnh quan được quy hoạch và xây dựng đồng bộ, hiện đại. Các yếu tố như hệ thống giao thông, mật độ xây dựng và quy hoạch tổng thể được tính toán kỹ lưỡng nhằm tạo nên một không gian sống chất lượng.Khái niệm “khu đô thị mới” được quy định rõ hơn tại Khoản 3, Điều 3 Luật Quy hoạch đô thị 2009, là khu vực trong đô thị được đầu tư xây dựng mới đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và nhà ở. Việc hình thành một khu đô thị mới cần đáp ứng các tiêu chí tại Khoản 3, Điều 1.2 của QCXDVN 01:2008/BXD. Tuy nhiên, hiện chưa có văn bản pháp luật nào quy định cụ thể về quy mô tối thiểu cho một khu đô thị hoặc khu đô thị mới.
6 Tiêu Chí Phân Loại Khu Đô Thị
Sự phát triển đa dạng của các đô thị dẫn đến sự hình thành nhiều loại khu đô thị với các đặc điểm khác nhau. Việc phân loại này thường dựa trên các tiêu chí sau:– Mật độ dân số: Các khu đô thị có thể được phân biệt rõ ràng dựa trên sự chênh lệch về mật độ dân số.– Quy mô dân số: Tương tự như mật độ, quy mô dân số cũng là một yếu tố quan trọng để phân loại các khu đô thị.– Trình độ phát triển kiến trúc, cảnh quan và cơ sở hạ tầng: Đây là tiêu chí phổ biến để đánh giá. Các khu đô thị được xây dựng sớm có thể có hạ tầng và kiến trúc kém phát triển hơn so với các khu đô thị mới, nơi cảnh quan và hạ tầng thường được đầu tư bài bản và theo kịp xu hướng hiện đại.– Tỷ lệ lao động trong lĩnh vực phi nông nghiệp: Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp cao thường phản ánh mức độ phát triển kinh tế của đô thị.– Vị trí, vai trò và chức năng của đô thị: Mỗi khu đô thị có thể đảm nhận những vai trò và chức năng riêng biệt, giúp phân biệt đô thị loại cũ và loại mới, hoặc đô thị trung tâm và đô thị vệ tinh.– Cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế – xã hội: Sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế – xã hội là cơ sở để các chuyên gia và nhà đầu tư đánh giá tiềm năng của từng khu vực.
Các Loại Dự Án Khu Đô Thị
Theo Khoản 9, Điều 2 Nghị định số 11/2013/NĐ-CP, khu đô thị được xem là một loại dự án cần phê duyệt. Các dự án đầu tư xây dựng khu đô thị bao gồm các loại hình chính sau:– Dự án đầu tư xây dựng khu đô thị mới, tập trung vào việc hình thành các khu vực đô thị hiện đại từ đầu.– Dự án tái thiết khu đô thị, nhằm cải tạo và nâng cấp các khu vực đô thị cũ.– Dự án cải tạo, chỉnh trang khu đô thị, tập trung vào việc nâng cấp diện mạo và tiện ích của khu vực hiện hữu.– Dự án bảo tồn, tôn tạo khu đô thị, chú trọng giữ gìn giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc.– Dự án đầu tư, xây dựng khu đô thị hỗn hợp, kết hợp nhiều chức năng như nhà ở, thương mại, dịch vụ, văn phòng.
Quy Hoạch Khu Đô Thị Là Gì?
Quy hoạch đô thị là quá trình tổ chức không gian, kiến trúc, cảnh quan, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và nhà ở nhằm mục tiêu kiến tạo một môi trường sống chất lượng, bền vững cho cư dân. Quy hoạch đô thị bao gồm các cấp độ sau:– Quy hoạch chung: Xác định tầm nhìn dài hạn, định hướng phát triển không gian và hệ thống hạ tầng kỹ thuật, xã hội cho toàn bộ đô thị.– Quy hoạch phân khu: Chia nhỏ đô thị thành các khu vực chức năng (như khu dân cư, khu công nghiệp, khu thương mại), xác định các chỉ tiêu sử dụng đất và định hướng phát triển cho từng khu vực.– Quy hoạch chi tiết: Đi sâu vào từng lô đất, xác định cụ thể chỉ tiêu sử dụng đất, yêu cầu về kiến trúc, cảnh quan, đồng thời bố trí chi tiết hệ thống hạ tầng kỹ thuật, xã hội. Quy hoạch chi tiết là cơ sở để triển khai các dự án đầu tư xây dựng.
Một Số Yêu Cầu Chung Đối Với Quy Hoạch Đô Thị
Phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội: Quy hoạch đô thị phải lồng ghép và hỗ trợ các mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh của quốc gia. Đồng thời, cần đảm bảo tính thống nhất với quy hoạch phát triển ngành, công khai, minh bạch và cân bằng hài hòa giữa lợi ích quốc gia, cộng đồng và cá nhân.Tuân thủ quy chuẩn xây dựng và đô thị: Quy hoạch cần đáp ứng yêu cầu thực tế, bắt kịp xu hướng phát triển đô thị hiện đại và tuân thủ chặt chẽ các quy chuẩn, tiêu chuẩn về quy hoạch xây dựng và đô thị.Bảo vệ môi trường và bảo tồn di sản: Quy hoạch đô thị hướng tới việc bảo vệ môi trường, giảm thiểu rủi ro thiên tai, sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý. Bên cạnh đó, quy hoạch cần chú trọng cải thiện cảnh quan, bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa và những nét đẹp đặc trưng của địa phương.Đảm bảo tính đồng bộ: Một yêu cầu quan trọng là quy hoạch phải đảm bảo sự đồng bộ giữa hạ tầng kỹ thuật (điện, nước, giao thông), hạ tầng xã hội (y tế, giáo dục, văn hóa), không gian kiến trúc và cả không gian ngầm.Đáp ứng nhu cầu sử dụng và tính liên kết vùng: Quy hoạch cần đáp ứng đầy đủ nhu cầu về nhà ở, công trình công cộng (y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, thương mại), không gian xanh, mặt nước. Đồng thời, cần đảm bảo hệ thống hạ tầng kỹ thuật kết nối chặt chẽ, thống nhất trong đô thị và liên thông hiệu quả với các hệ thống hạ tầng kỹ thuật cấp vùng, quốc gia và quốc tế.
Khánh An (tổng hợp)
>> Nhức nhối chuyện “nhồi cao ốc”, điều chỉnh hạ tầng ở đô thị lớn
>> Khu dân cư hiện hữu là gì? Những điều cần biết về đất khu dân cư hiện hữu
Hy vọng những thông tin trên giúp bạn hiểu rõ hơn về cách phân loại khu đô thị tại Việt Nam. Để khám phá sâu hơn về các chủ đề liên quan đến quy hoạch và kiến trúc, mời bạn ghé thăm chuyên mục Kiến Trúc & Xây Dựng.