Khám phá mô hình phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trọng tâm, giúp định hình những thành phố bền vững và thân thiện với môi trường. Tìm hiểu sâu hơn về cách thức vận hành và những lợi ích mà mô hình này mang lại thông qua cập nhật từ NHATO Review.
Một số điều cần biết về mô hình TOD
Mô hình TOD là gì?
TOD (Transit Oriented Development) là một mô hình phát triển đô thị tập trung vào giao thông công cộng. Mục tiêu chính của mô hình này là giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, khuyến khích người dân sử dụng các phương tiện giao thông công cộng, qua đó hình thành nên các khu đô thị bền vững và thân thiện với môi trường.
Các khu đô thị theo mô hình TOD thường được quy hoạch và xây dựng xoay quanh các đầu mối giao thông công cộng như ga tàu điện ngầm, bến xe buýt hoặc các trạm trung chuyển khác. Những khu vực này thường có mật độ dân cư cao, tích hợp đa dạng các tiện ích thiết yếu bao gồm nhà ở, không gian văn phòng, khu vực thương mại, dịch vụ và giải trí. Thiết kế đô thị theo mô hình TOD ưu tiên khả năng di chuyển bằng cách đi bộ, đi xe đạp hoặc sử dụng phương tiện giao thông công cộng một cách thuận tiện.
Ưu điểm của mô hình TOD
Mô hình TOD mang lại nhiều lợi ích đáng kể:
- Giảm thiểu ô nhiễm môi trường: Khi sinh sống tại các khu đô thị TOD, cư dân có nhiều lựa chọn di chuyển thuận tiện bằng cách đi bộ, xe đạp hoặc phương tiện công cộng. Điều này trực tiếp góp phần làm giảm lượng khí thải giao thông, cải thiện chất lượng không khí đô thị.
- Tăng cường khả năng tiếp cận hạ tầng và dịch vụ: Các khu đô thị TOD được quy hoạch với mật độ tiện ích và dịch vụ cao hơn so với các mô hình đô thị truyền thống. Cư dân có thể dễ dàng tiếp cận các nhu cầu thiết yếu mà không cần di chuyển quãng đường xa.
- Thúc đẩy sự gắn kết cộng đồng: Mật độ dân cư cao tại các khu đô thị TOD tạo điều kiện thuận lợi cho sự tương tác, giao lưu và hình thành các mối quan hệ cộng đồng bền chặt.
- Kiến tạo môi trường sống lành mạnh: Mô hình TOD chú trọng phát triển giao thông công cộng, tích hợp không gian xanh và kết nối với thiên nhiên. Nhờ đó, chất lượng không khí được cải thiện, ô nhiễm giảm thiểu, mang lại một môi trường sống trong lành và khỏe mạnh hơn.
Mô hình TOD đang được ứng dụng ở nhiều thành phố lớn trên thế giới (Nguồn: Shelter Việt Nam)
Mô hình TOD đã được triển khai thành công tại nhiều đô thị lớn trên toàn cầu, mang lại những kết quả tích cực rõ rệt. Một số ví dụ điển hình bao gồm New York (Mỹ), London (Anh), Bắc Kinh (Trung Quốc), Tokyo (Nhật Bản), Seoul (Hàn Quốc) và Singapore. Tại Việt Nam, mô hình này đang được quy hoạch và có kế hoạch triển khai tại một số thành phố trọng điểm, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh – trung tâm kinh tế sôi động nhất cả nước.
Tình hình phát triển mô hình TOD tại Thành phố Hồ Chí Minh
Xu hướng phát triển các khu đô thị TOD tại TP. Hồ Chí Minh ngày càng trở nên rõ nét, thể hiện vai trò tiên phong của thành phố trong việc áp dụng mô hình này tại Việt Nam.
Theo thông tin từ VnExpress ngày 11/08/2023, Giám đốc Sở Giao thông Vận tải TP. Hồ Chí Minh, ông Trần Quang Lâm, đã trình bày kế hoạch thí điểm phát triển mô hình TOD tại thành phố. TP. Hồ Chí Minh, với đặc điểm mật độ dân cư cao và diện tích đất hạn chế, có tiềm năng lớn để phát triển theo chiều cao và khai thác không gian ngầm. Đây là những yếu tố thuận lợi để xây dựng các khu đô thị TOD có ranh giới rõ ràng và tích hợp đầy đủ dịch vụ tiện ích.
Nghị quyết 98 đã được thông qua tại TP. Hồ Chí Minh, cho phép thử nghiệm mô hình TOD thông qua việc sử dụng ngân sách nhà nước để đầu tư công độc lập vào công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các dự án phát triển khu vực xung quanh nhà ga thuộc các tuyến đường sắt đô thị và nút giao Vành đai 3. Đồng thời, Ủy ban nhân dân thành phố đã phê duyệt điều chỉnh các chỉ tiêu về mật độ xây dựng, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội cho các dự án này.
Cụ thể, thành phố dự kiến sẽ thí điểm mô hình TOD tại khu vực xung quanh các nhà ga thuộc Tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) và các nút giao Vành đai 3. Việc lựa chọn các khu vực này dựa trên cơ sở các dự án đang trong quá trình xây dựng và các điểm giao thông trọng yếu đã được xác định. Trong giai đoạn tiếp theo, mô hình TOD sẽ được nghiên cứu áp dụng cho nhiều tuyến đường sắt khác, bao gồm Tuyến Vành đai 4 và tuyến cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Mộc Bài.
Các tuyến metro góp phần mở rộng không gian phát triển cho TP.HCM (Nguồn: Dân Việt)
Trong giai đoạn 2022 – 2025, TP. Hồ Chí Minh dành khoảng 243.000 tỷ đồng cho việc phát triển cơ sở hạ tầng, trong đó có 103.000 tỷ đồng (chiếm 43% tổng ngân sách) ưu tiên cho các dự án xây dựng hệ thống metro. Quyết định này, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt từ năm 2013, bao gồm 8 tuyến đường sắt đi qua trung tâm thành phố và các khu vực kết nối, với tổng chiều dài khoảng 220km và tổng vốn đầu tư ước tính 25 tỷ USD.
Tuyến Metro số 1, dự án đường sắt đô thị đầu tiên của TP. Hồ Chí Minh, có chiều dài gần 20km, bao gồm 11 ga trên cao và 3 ga ngầm. Phần lớn các ga của tuyến này nằm dọc theo Xa lộ Hà Nội, một khu vực có mật độ dân cư đông đúc. Tuyến Vành đai 3, với chiều dài hơn 47km đi qua TP. Hồ Chí Minh, sẽ kết nối với các tỉnh lân cận như Đồng Nai (qua Tân Vạn), Long An (qua Tỉnh lộ 10), Bình Dương, và các tuyến cao tốc như Long Thành – Dầu Giây, Bến Lức – Long Thành.
Mô hình TOD mở ra cơ hội phát triển mạnh mẽ cho TP.HCM và các tỉnh lân cận (Nguồn: Kinh tế Sài Gòn Online)
Việc triển khai mô hình TOD trên diện rộng trong tương lai mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh. Mô hình này gắn liền với quy hoạch và xây dựng một đại đô thị “nén”, giúp giải quyết hiệu quả các thách thức về giao thông đô thị, cải thiện chất lượng không gian sống nội đô và đồng thời thúc đẩy sự mở rộng không gian phát triển của thành phố ra các khu vực ngoại vi.
Để hiểu sâu hơn về cách các mô hình phát triển đô thị bền vững đang định hình tương lai, hãy khám phá thêm các bài viết chi tiết trong chuyên mục Kiến Trúc & Xây Dựng.